काठमाडौं,५ / विश्वभरका अधिकांश वेबसाइट सञ्चालनमा प्रयोग हुने प्रोग्रामिङ भाषा पीएचपी हाइपरटेक्स्ट प्रिप्रोसेसर मा दुईवटा गम्भीर साइबर सुरक्षा कमजोरी फेला परेपछि नेपालसहित विभिन्न देशका सरकारी तथा सार्वजनिक वेबसाइटहरू अस्थायी रूपमा बन्द गरिएका छन् । सम्भावित साइबर आक्रमणबाट संवेदनशील सूचना र सरकारी प्रणालीलाई जोगाउन सुरक्षा निकायहरूले तत्काल सुरक्षा अपडेट लागू गर्न वा जोखिमयुक्त प्रणाली अस्थायी रूपमा अफलाइन राख्न आग्रह गरेका छन् ।
बुधबार दिउँसो ती कमजोरी समाधान गर्न सुरक्षा अपडेट जारी गरिएको थियो । तर, सबै संस्थाले तत्काल अपडेट लागू गर्न नसक्ने भएकाले जोखिम न्यूनीकरणका लागि वेबसाइट बन्द राख्न सुझाव दिइएको हो ।
बिहीबार बिहानसम्म नेपालका राष्ट्रपति कार्यालय, प्रधानमन्त्री कार्यालय, विभिन्न मन्त्रालय तथा स्थानीय तहका वेबसाइटहरू खुल्न नसकेको जनाइएको छ । सरकारी वेबसाइटहरूमा देखिएको यो समस्याले सार्वजनिक सूचना तथा अनलाइन सेवाको उपलब्धतामा समेत असर पारेको छ ।
नेपालमा मात्र नभई अन्य देशमा पनि सुरक्षा जोखिमलाई गम्भीर रूपमा लिइएको छ । फिनल्यान्ड सरकारले आफ्ना केही सार्वजनिक वेब सेवाहरू अस्थायी रूपमा बन्द गरेको छ । बेलायतको एडिनबरा काउन्सिल र बीबीसीले पनि आफ्ना केही वेब पृष्ठ अफलाइन गरेका छन् । नेदरल्यान्ड्सको साइबर सुरक्षा निकायले समेत जोखिमका कारण आफ्नो वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द गर्ने जनाएको छ ।
अमेरिकाको राष्ट्रिय सुरक्षा एजेन्सी (एनएसए) ले पनि सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत सुरक्षा अपडेट लागू गर्न नसक्ने संस्थाहरूलाई जोखिमयुक्त प्रणाली अफलाइन राख्न सुझाव दिएको छ । सुरक्षा कमजोरीको समयमै समाधान नगर्दा वेबसाइट तथा सर्भरमा अनधिकृत पहुँच स्थापित हुन सक्ने र महत्त्वपूर्ण सूचना चोरी हुने जोखिम रहेको सुरक्षा निकायहरूले औँल्याएका छन् ।
साइबर सुरक्षा निकायहरूका अनुसार हाइपरटेक्स्ट प्रिप्रोसेसर मा देखिएका कमजोरीको दुरुपयोग भएमा आक्रमणकारीले सर्भरको फाइल प्रणाली वा डेटाबेसमा अनधिकृत पहुँच प्राप्त गर्न सक्ने जोखिम हुन्छ । यस्तो पहुँचबाट प्रयोगकर्ताका व्यक्तिगत विवरण, संस्थाका आन्तरिक सूचना तथा अन्य संवेदनशील तथ्याङ्क प्रभावित हुन सक्छन् ।
हाइपरटेक्स्ट प्रिप्रोसेसर इन्टरनेटमा वेबसाइट तथा वेब एप्लिकेसन निर्माण र सञ्चालनका लागि व्यापक रूपमा प्रयोग हुने प्रोग्रामिङ भाषा हो । त्यसैले यसमा देखिने गम्भीर सुरक्षा कमजोरीले एकैपटक ठूलो संख्यामा वेबसाइट तथा अनलाइन सेवाहरूलाई जोखिममा पार्न सक्छ । यद्यपि,हाइपरटेक्स्ट प्रिप्रोसेसर प्रयोग गर्ने सबै वेबसाइट प्रभावित भएका छन् भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन । वास्तविक जोखिम सम्बन्धित प्रणालीको संस्करण, प्रयोग गरिएको संरचना र सुरक्षा अपडेट लागू गरिएको अवस्थामाथि निर्भर हुन्छ ।
यी दुई सुरक्षा कमजोरी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को सहयोगमा पत्ता लागेको बताइएको छ । साइबर सुरक्षा कम्पनी विजले यस्ता कमजोरीलाई एआई प्रविधिबाट पहिचान गरिएका गम्भीर सुरक्षा जोखिममध्येका रूपमा व्याख्या गरेको छ ।
एआई प्रविधिको विकाससँगै सफ्टवेयरमा लुकेका कमजोरी पहिचान गर्ने क्षमता विस्तार हुँदै गएको छ । यसले साइबर सुरक्षा परीक्षणलाई प्रभावकारी बनाउन सहयोग पुर्याए पनि पहिचान भएका कमजोरीको दुरुपयोग रोक्न समयमै सुरक्षा उपाय अपनाउनु उत्तिकै आवश्यक हुन्छ ।
यसैबीच, ह्वाइट हाउसले अमेरिकी संघीय निकायहरूलाई सुरक्षा समस्या समाधान गर्न प्रमुख एआई प्रयोगशालाहरूसँग सहकार्य गरिरहेको जनाएको छ । जोखिम न्यूनीकरण, कमजोरीको पहिचान तथा सुरक्षा अपडेट कार्यान्वयनलाई तीव्रता दिन यस्तो सहकार्य गरिएको हो ।
साइबर सुरक्षा विज्ञहरूले सरकारी तथा निजी संस्थाहरूलाई प्रयोग गरिरहेका हाइपरटेक्स्ट प्रिप्रोसेसर संस्करणको अवस्था जाँच गर्न, सम्बन्धित सुरक्षा अपडेट तत्काल लागू गर्न र अद्यावधिक गर्न नसकिएका जोखिमयुक्त प्रणालीलाई सुरक्षित नबनाएसम्म अस्थायी रूपमा अफलाइन राख्न सुझाव दिएका छन् । साथै, वेबसाइट बन्द गर्नु मात्र पर्याप्त नहुने भएकाले सम्भावित अनधिकृत पहुँच, तथ्याङ्क चुहावट तथा प्रणालीमा भएको परिवर्तनबारे समेत जाँच गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ ।
