काठमाडौं,६ / यमनका हुथी विद्रोहीबाट हुन सक्ने क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन आक्रमणको जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै बेलायतले साउदी अरबको हवाई सुरक्षा सुदृढ गर्न रोयल एयर फोर्सका टाइफून लडाकु विमान तैनाथ गर्ने निर्णय गरेको छ । साउदी अरबका सहर, विमानस्थल, तेल प्रशोधन केन्द्र तथा महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारलाई सम्भावित हवाई आक्रमणबाट जोगाउने उद्देश्यले बेलायतले यस्तो कदम चालेको हो ।
बेलायतका रक्षा मन्त्री वेस स्ट्रिटिङले मङ्गलबार जारी गरेको लिखित बयानमा टाइफून विमानहरू रक्षात्मक भूमिकामा परिचालन गरिने बताएका छन् । उनका अनुसार यी विमानले हुथी विद्रोहीविरुद्ध आक्रामक आक्रमण गर्ने नभई साउदी अरबको हवाई क्षेत्रको सुरक्षा र सम्भावित खतराको प्रतिकारमा सहयोग गर्नेछन् ।
युरोफाइटर टाइफून बेलायतको रोयल एयर फोर्सले प्रयोग गर्ने आधुनिक बहुउद्देश्यीय लडाकु विमान हो । उच्च गति, शक्तिशाली इन्जिन, आधुनिक राडार तथा विभिन्न प्रकारका क्षेप्यास्त्र प्रयोग गर्न सक्ने क्षमताका कारण यो विमान हवाई सुरक्षा र सैन्य अभियानमा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।
बेलायत, जर्मनी, इटाली र स्पेनको सहकार्यमा विकसित गरिएको टाइफून विमानलाई यी देशका वायुसेनाले प्रयोग गर्दै आएका छन् । यसले हवाई क्षेत्रमा शत्रुका विमान पहिचान गर्ने, सम्भावित आक्रमण रोक्ने र आवश्यकताअनुसार अन्य सैन्य कारबाही सञ्चालन गर्ने क्षमता राख्छ ।
यस विमानमा दुईवटा ईजे २०० टर्बोफ्यान इन्जिन जडान गरिएका छन् । यसको अधिकतम गति उडानको अवस्था र उचाइअनुसार ध्वनिको गतिभन्दा करिब दोब्बर अर्थात् म्याक २ सम्म पुग्न सक्छ । तीव्र गति र उन्नत उडान नियन्त्रण प्रणालीले यसलाई हवाई युद्धका क्रममा छिटो प्रतिक्रिया दिन तथा फुर्तिलो ढङ्गले उड्न सक्षम बनाउँछ ।
टाइफूनमा जडान गरिएका राडार तथा अन्य सेन्सरले हवाई क्षेत्रमा रहेका सम्भावित खतराको पहिचान गर्न सहयोग गर्छन् । यसले मेटिअर, एएमआरएएएम र एएसआरएएएमजस्ता हवाई लक्ष्य भेदी क्षेप्यास्त्र बोक्न सक्छ । विमानको संस्करण र अभियानअनुसार यसलाई अन्य हतियारसहित जमिनका लक्ष्यविरुद्ध पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ ।
त्यसैगरी, अर्को इन्धनवाहक विमानबाट आकाशमै इन्धन भर्न सक्ने सुविधाले टाइफूनलाई लामो दूरीको सैन्य अभियानमा परिचालन गर्न सहज बनाउँछ । यद्यपि, ड्रोन र क्षेप्यास्त्र रोक्ने यसको प्रभावकारिता उपलब्ध हतियार, राडारको क्षमतासहित अन्य हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीसँगको समन्वयमा निर्भर हुन्छ ।
यमनमा लामो समयदेखि जारी गृहयुद्धमा हुथी विद्रोही र अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताप्राप्त सरकारबीच संघर्ष हुँदै आएको छ । सन् २०१४ मा हुथी विद्रोहीले राजधानी साना कब्जा गर्दै सरकारलाई सत्ताबाट विस्थापित गरेका थिए । त्यसपछि यमनको द्वन्द्व क्षेत्रीय शक्ति प्रतिस्पर्धासँग समेत जोडिँदै गएको छ।
सन् २०१५ देखि साउदी अरबले यमनको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताप्राप्त सरकारलाई समर्थन गर्दै हुथीविरुद्ध सैन्य गठबन्धनको नेतृत्व गरेको थियो । यही कारण हुथी समूहले साउदी अरबलाई आफ्नो प्रमुख प्रतिद्वन्द्वीका रूपमा हेर्दै आएको छ ।
हुथी समूहले विगतमा साउदी अरबका विमानस्थल, तेल प्रशोधन केन्द्र र अन्य महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारलाई लक्षित गरी ड्रोन तथा क्षेप्यास्त्र आक्रमण गरेको छ । यस्ता आक्रमणले साउदी अरबको राष्ट्रिय सुरक्षा, ऊर्जा पूर्वाधार र क्षेत्रीय स्थिरतामाथि चुनौती खडा गर्दै आएका छन् ।
यमनको द्वन्द्व र लालसागर क्षेत्रको सुरक्षा अवस्थाले पनि अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको चासो बढाएको छ । विशेषगरी बाब अल-मन्देब जलडमरूमध्य विश्व व्यापार तथा समुद्री यातायातका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मार्ग भएकाले त्यहाँको अस्थिरताले क्षेत्रीय सुरक्षासँगै अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा समेत असर पार्न सक्छ ।
साउदी अरबमा टाइफून लडाकु विमान तैनाथ गरिएमा सम्भावित हवाई खतराको निगरानी, शत्रुका विमान रोक्ने तथा क्षेप्यास्त्र र ड्रोनबाट उत्पन्न जोखिमको प्रतिकार गर्ने क्षमतामा सहयोग पुग्न सक्छ । यसले साउदी अरबको विद्यमान हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीलाई थप बलियो बनाउन मद्दत गर्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।
तर लडाकु विमान तैनाथ गर्दैमा सबै प्रकारका ड्रोन र क्षेप्यास्त्र आक्रमण स्वतः रोक्न सकिन्छ भन्ने हुँदैन । त्यसका लागि राडार, जमिनमा आधारित हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली, सूचना आदानप्रदान र अन्य सैन्य संयन्त्रबीच प्रभावकारी समन्वय आवश्यक हुन्छ ।
बेलायतले यो कदमलाई रक्षात्मक अभियानका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ । तथापि, साउदी अरब र हुथी विद्रोहीबीचको तनाव, यमनको जारी द्वन्द्व तथा क्षेत्रीय सुरक्षा चुनौतीले आगामी दिनमा पश्चिम एसियाको सुरक्षा अवस्था कस्तो दिशामा अघि बढ्छ भन्ने विषयलाई महत्त्वपूर्ण बनाएको छ ।
